Siteniz gece üçte kapandı. Sabah dokuzda bir müşteri arayıp söyleyene kadar altı saat geçti. Bu altı saatte kaç ziyaretçi kaybettiğinizi asla bilemeyeceksiniz.
Bu senaryo, izleme kurulmamış her sitede er ya da geç yaşanır. Bu yazı, hosting hesabınızdaki bir siteyi dışarıdan izlemeyi anlatıyor.
Neden Dışarıdan İzleme?
Sunucu üzerinde çalışan bir izleme aracı, sunucu çöktüğünde onunla birlikte çöker. Kesintiyi haber verecek olan sistem de kapalıdır.
Bu yüzden asıl izleme, sunucunuzun dışından yapılmalıdır. Bağımsız bir nokta düzenli aralıklarla sitenize istek gönderir ve yanıt alamadığında sizi uyarır.
Dışarıdan izlemenin yakaladığı sorunlar:
| Sorun | Sunucudan görünür mü? |
|---|---|
| Sunucu tamamen kapalı | Hayır |
| Ağ kesintisi | Hayır |
| DNS sorunu | Hayır |
| Sertifika süresi dolmuş | Kısmen |
| Uygulama hatası | Evet |
| Aşırı yavaşlama | Evet |
İlk üç satır, dışarıdan izlemenin neden vazgeçilmez olduğunu gösteriyor: bu sorunlar sunucu içinden hiçbir şekilde tespit edilemez.
Neyi İzlemeli?
"Site açılıyor mu" kontrolü başlangıç noktasıdır ama yeterli değildir. Katmanlı bir yaklaşım:
Erişilebilirlik
Ana sayfa yanıt veriyor mu? En temel kontroldür ve tüm izleme hizmetleri bunu sunar.
İçerik Doğrulama
Sadece yanıt gelmesi yetmez — yanıtın içeriği de doğru olmalı. Sayfa açılıyor ama "veritabanı bağlantı hatası" yazıyorsa, teknik olarak yanıt alınmıştır.
Çözüm: sayfada bulunması gereken bir metin tanımlayın. O metin yoksa alarm üretilsin.
Kritik İşlevler
Ana sayfa çalışırken ödeme sayfası veya giriş ekranı bozuk olabilir. En kritik sayfalarınızı ayrı ayrı izleyin.
Yanıt Süresi
Site açılıyor ama on saniyede açılıyorsa, kullanıcı için kapalı sayılır. Yanıt süresi eşiği tanımlayın.
Sertifika Geçerliliği
SSL sertifikanızın bitiş tarihini izleyin. Süresi dolmuş bir sertifika, sunucu sorunsuz çalışırken bile siteyi kullanılamaz hâle getirir.
Alan Adı Bitiş Tarihi
En unutulan izleme kalemidir ve en yıkıcı sonucu üretir. Alan adı süresi dolarsa hiçbir teknik önlem işe yaramaz.
Doğru Ayarlar
- Kontrol sıklığı. Sık kontrol hızlı tespit sağlar ama gereksiz yük de üretir. Kritik siteler için birkaç dakikalık aralık makuldür.
- Onaylama sayısı. Tek bir başarısız kontrolde alarm üretmeyin. Ard arda birkaç başarısızlık, geçici ağ sorunlarını eler.
- Birden fazla lokasyon. Tek bir noktadan yapılan kontrol, o noktanın ağ sorununu sizin sorununuz gibi gösterir.
- Zaman aşımı süresi. Ne kadar beklenip başarısız sayılacağı.
İkinci madde en önemli ayardır: yanlış alarmlar, izlemeyi işe yaramaz hâle getirir. Sürekli yanlış alarm alan bir ekip, bir süre sonra bildirimleri görmezden gelmeye başlar ve gerçek kesinti de fark edilmez.
Bildirim Kanalları
Bildirimin size ulaşması, izlemenin en kritik parçasıdır. Kanal seçiminde dikkat edilecekler:
- E-posta. En yaygın kanal ama en yavaşı. Gece bildirimlerinde işe yaramaz.
- SMS veya anlık bildirim. Kritik kesintiler için gereklidir.
- Ekip mesajlaşma kanalı. Ekiple çalışıyorsanız pratiktir.
- Sesli arama. Gerçekten kritik sistemlerde.
Kritik bir uyarı: bildirim e-postası, izlediğiniz sunucudaki bir adrese gitmemelidir. Sunucu çöktüğünde e-postanız da çalışmaz ve bildirimi alamazsınız. Bağımsız bir adres kullanın.
Alarm Geldiğinde
Bildirim aldığınızda izlenecek sıra:
- Doğrulayın. Kendiniz de kontrol edin — yanlış alarm olabilir.
- Kapsamı belirleyin. Tek bir sayfa mı, tüm site mi? E-posta da mı etkilendi?
- Sağlayıcı durumunu kontrol edin. Genel bir kesinti olabilir.
- Son değişikliği düşünün. Yeni bir güncelleme veya yayın yapıldı mı?
- Panele girin. Kaynak aşımı uyarısı var mı, disk dolu mu?
- Destek talebi açın. Çözemiyorsanız zaman kaybetmeyin.
Üçüncü madde zaman kazandırır: sağlayıcının genel bir sorunu varsa sizin yapabileceğiniz bir şey yoktur ve teşhis çabası boşa gider.
Kesinti Kaydı Tutmak
İzleme hizmetleri geçmiş kayıtları saklar. Bu veri iki açıdan değerlidir:
- Sağlayıcı değerlendirmesi. Aylık erişilebilirlik oranınız gerçekte ne? Sözleşmedeki taahhütle uyuşuyor mu?
- Desen tespiti. Kesintiler belirli saatlerde mi yoğunlaşıyor? Bu, bir yedekleme işi veya trafik zirvesine işaret edebilir.
İlk madde sözleşme yenilerken elinizi güçlendirir: "sık kesinti yaşıyoruz" ifadesi yerine somut oranlarla konuşursunuz.
İkinci madde ise teşhis için değerlidir. Her gece aynı saatte yaşanan kısa kesintiler, o saatte çalışan bir görevi işaret eder.
Gerçekçi Beklenti
Hiçbir hizmet kesintisiz değildir. Paylaşımlı hosting ortamlarında beklenmesi gereken:
- Planlı bakım pencereleri — genellikle önceden duyurulur
- Çok kısa süreli servis yeniden başlatmaları
- Nadir ve kısa ağ dalgalanmaları
Bunlar normaldir. Anormal olan, sık tekrarlayan veya uzun süren kesintilerdir. Ölçüt şudur: kesintiler işinizi etkileyecek sıklıkta mı?
Cevap evetse, izleme kayıtlarınızla sağlayıcınıza başvurun. Çözüm gelmiyorsa, daha güçlü erişilebilirlik taahhüdü sunan bir hosting hizmetine geçmeyi değerlendirin.
Sonuç
Kesintiyi müşterinizden öğrenmek, önlenebilir bir durumdur. İzlemeyi mutlaka sunucunuzun dışından yapın — sunucu üzerindeki bir araç, sunucu çöktüğünde onunla birlikte çöker. Sadece "açılıyor mu" kontrolüyle yetinmeyin: sayfada bulunması gereken bir metin tanımlayın, çünkü "veritabanı hatası" yazan bir sayfa da teknik olarak yanıt veriyordur. İki ayrıntıyı atlamayın: bildirim adresi izlenen sunucuda olmamalı ve tek başarısız kontrolde alarm üretmeyin — yanlış alarmlar izlemeyi işe yaramaz hâle getirir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
İzlemeyi neden sunucunun dışından yapmalıyım?
Sunucu üzerinde çalışan bir izleme aracı, sunucu çöktüğünde onunla birlikte çöker ve sizi uyaramaz. Ayrıca ağ kesintisi ve DNS sorunları sunucu içinden hiçbir şekilde tespit edilemez. Bağımsız bir noktadan yapılan kontrol bunların hepsini yakalar.
"Site açılıyor" kontrolü yeterli mi?
Değil. Sayfa açılıyor ama "veritabanı bağlantı hatası" yazıyorsa, teknik olarak yanıt alınmıştır ve izleme sorun görmez. Sayfada bulunması gereken bir metin tanımlayın; o metin yoksa alarm üretilsin.
Sürekli yanlış alarm alıyorum, ne yapmalıyım?
Onaylama sayısını artırın — tek bir başarısız kontrolde değil, ard arda birkaç başarısızlıkta alarm üretilsin. Ayrıca birden fazla lokasyondan kontrol yapılmasını sağlayın. Yanlış alarmlar izlemeyi işe yaramaz hâle getirir çünkü ekip bir süre sonra bildirimleri görmezden gelir.
Sadece siteyi mi izlemeliyim?
Hayır. Kritik sayfaları ayrı ayrı, yanıt süresini, SSL sertifikası bitiş tarihini ve en çok unutulan kalemi — alan adı bitiş tarihini — de izleyin. Alan adı süresi dolarsa hiçbir teknik önlem işe yaramaz.
